Lunet op Vughtse heide De Vughtse Heide wordt in het zuiden begrensd door de Loonsebaan en de Boslaan, in het noorden door het Drongelense afwateringskanaal en in het westen door de Lunettenlaan.
Omvang: ca. 75 ha.
Toegankelijkheid: openbaar toegankelijk tussen zonopgang en zonsondergang. Honden aan de lijn.
Eigenaar: Ministerie van Defensie.
Beheer: Gemeente Vught.

 

 

 

Geschiedenis
In het verre verleden vonden er ook al 'defensieve' activiteiten plaats. Op 5 februari 1600 vond het laatste heroïsche riddergevecht in West-Europa plaats, bekend als de 'Slag van Lekkerbeetjen'.slag van leckerbeetjen s Later werd het gebied dat toen meer dan 250 hectare groot was, door de boeren gebruikt om er hun vee te laten grazen. Het werd toen de Grauwe Gement genoemd. In 1842 werd het heidegebied overgedragen aan Koning Willem II, die er in 1844 een legerplaats bouwde, ter verdediging van 's-Hertogenbosch. Om het fort 'Isabella' lagen acht Lunetten. Een lunet is een halvemaanvormige versterking, omringd door een gracht. Lunet komt van de Franse naam voor de maan, la Lune. Drie van deze lunetten liggen in de huidige Vughtse Heide, met daartussen epaulementen, rechte stukken water.  Bij hun bouw waren de lunetten hoekige, kale dijken (vergel. de verdedigingswerken van bijv. Heusden) met een ruim onbegroeid schootsveld. Nu zijn ze dicht begroeid met bomen en struiken.

Ook de Tweede Wereldoorlog heeft zijn sporen achtergelaten op de Vughtse Heide: het Nationaal Monument Kamp Vught en de Fusiladeplaats.


Grove den op de Vughtse heideFlora

Op de grens van het zand en de begroeiing groeien mossen. Later kwam hier gras, brem en heide. De eerste bomen zijn berken en grove dennen, en op de meer vruchtbare grond eiken en beuken.
Langs de waterkant van de lunetten groeien verschillende grassoorten, zoals riet, pijpestrootje en pitrus. Van dit laatstgenoemde gras werd vroeger de groene schil afgehaald. De kern werd gedroogd en gedrenkt in schapenvet. Deze gebruikte men dan als lont voor olielampen. Ook groeien hier de kruidig ruikende Gagelstruiken.

Fauna
Door de oude bomen, het dichte struikgewas, afgewisseld met open plekken, en de aanwezigheid van water is de Vughtse Heide een ideale plaats voor vogels. U kunt er vele kleine zangvogels aantreffen zoals verschillende soorten mezen, lijsters, vinken, roodborstjes en winterkoninkjes, maar ook gaaien, boomklevers, spechten, ijsvogels, gekraagde roodstaarten en wielewalen.
De Natuur en Milieugroep Vught heeft in februari 2009 een eekhoornnestentelling gehouden. Men telde 19 nesten, ogeveer evenveel als in bij de laatste telling in 1999.

Literatuur: R. de Vrind De Vughtse heide vertelt. Verkrijgbaar via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Wandeling
Start Parkeerplaats tegenover Restaurant Brasserie 155, Loonsebaan 155 in Vught. Zie dit artikel.

 

Deze rondwandeling begint en eindigt op de parkeerplaats tegenover 'Brasserie 155', Loonsebaan 155, 5263 CN Vught. De lengte is ong. 5 km.

Er kan eventueel ook worden gestart bij het museum Nationaal Monument Kamp Vught, Lunettenlaan 600, 5263 NT Vught. Begin dan bij nr. 13 van de routebeschrijving. Stevige schoenen zijn gewenst. De paden zijn onverhard en het terrein is geaccidenteerd. Honden zijn welkom, mits aangelijnd. De routebeschrijving is gebaseerd op een routemarkering van groene paaltjes met een witte voetstap erop. Deze paaltjesroute is echter niet onderhouden. Er missen hier en daar paaltjes. Onderstaande beschrijving is in april 2016 geactualiseerd en zal u de weg wijzen U kunt de routebeschrijving ook downloaden.

 

De Vughtse Heide ligt op een rug van dekzand, zo’n 10.000 jaar geleden in het barre klimaat na de ijstijd aangevoerd door de westelijke stormen uit de Noordzee, die toe grotendeels droog was. Als zodanig maakt de Vughtse Heide deel uit van een strook dekzand die van west naar oost Noord-Brabant loopt en waartoe o.a. ook het nog steeds stuivende zand van de Loonse en Drunense duinen behoort en die de ondergrond vormt van vele Noord-Brabantse natuurgebieden.

 

image002 

1   De wandeling begint linksboven in de hoek van het parkeerterrein, bij het informatiepaneel van Defensie (zie hiernaast; Defensie is eigenaar van de Vughtse Heide). U wandelt van hieruit naar rechts en komt uit op een brede zandweg. Daar gaat u linksaf. Volg deze brede zandweg rechtdoor. Negeer de zijpaden naar links en rechts. 

Links is een gemengd bos, rechts een heideveld met opschot van Grove den en Ruwe berk. Dit heideveld zelf valt buiten deze wandeling. Het terrein is een restant van de grote Vughtse heide, die tot het einde van de 19e eeuw ook het gebied van de IJzeren Man omvatte. Gedeelten van het terrein zijn afgeplagd om de heide te verjongen. Worden de jonge dennen en berken niet regelmatig verwijderd, dan ontstaat een bos. Er groeit Struikheide en Dopheide, Bezembrem en Stekelbrem. Verderop in het veld is een ven.

Een grote Grove den is te herkennen aan zijn oranjekleurige schilferige schors op het bovenste deel van de stam en de takken, en verder aan zijn korte naalden. Een grote Ruwe berk is herkenbaar aan de sierlijk hangende vorm van de takken. De schors is wit met dunne horizontale lijnen en grote ruitvormige barsten.

 

image004

2   De brede zandweg voert u rechtdoor het bos in.

Hier groeien grote Grove dennen en Amerikaanse eiken. Het blad van de Amerikaanse eik is veel groter dan dat van de inheemse soort en heeft puntige lobben. In de herfst kleurt het fraai rood.

 

image0063   Ga schuin linksaf, vóór de oude berk met het ‘gezwel’ langs. Het smalle pad voert omhoog over twee dijken die zijn ontstaan bij het uitgraven van de lunetten.

 

 

4   Ga vóór de derde dijk op de kruising rechtsaf op het grindpad naar beneden. Volg dit grindpad met de bocht mee naar links en ga direct daarna linksaf, een smal pad in. 

Dit pad is omzoomd met braamstruiken. Even verderop staat rechts een dode berk met daartegen een Berkenzwam. Deze zwam is de boom noodlottig geworden. Berkenzwammen tasten vooral door lichtgebrek verzwakte berken aan. 

Loop het pad helemaal uit. U staat dan aan de oever van een lunetgracht.

5   Hier gaat u rechtsaf over het pad langs het water.

Een lunet is een halvemaanvormig verdedigingswerk (la lune (Fr.)= de maan). Het bestaat uit een gracht en een wal, van waaraf kon worden geschoten op de vijand. Deze lunet is een onderdeel van een reeks van oorspronkelijk acht lunetten rondom Fort Isabella. Zij dateren uit 1844, na de afscheiding van België, en waren gericht tegen eventuele Belgische aanvallen op ’s-Hertogenbosch. Oorspronkelijk waren de wallen kaal en recht (vergelijk de verdedigingswerken rond Heusden) met een vrij schootsveld ervoor. Toen de lunetten in onbruik raakten, begroeiden de wallen. Langs de oever groeien verschillende grassoorten, zoals Riet, Pijpestrootje en Pitrus. Van Pitrus werd vroeger de groene schil afgehaald. De kern werd gedroogd en gedrenkt in schapenvet. Deze gebruikte men dan als lont voor olielampen.

Opvallend zijn ook de Gagelstruikjes. In het voorjaar herkent u deze plant direct aan de bronsgele kleur en de katjes. Als u twijfelt of u wel met Gagel te maken heeft, wrijft u dan eens een blaadje tussen duim en wijsvinger fijn. De geur die u dan ontdekt, vergeet u nooit meer. Niet voor niets noemde men de Gagel wel ‘armeluis-eau de cologne’. Ook stond de plant in Brabant bekend als ‘vlooienkruid’. Vroeger legde men enkele takken in het bed om zo deze lastige springers te verjagen.

 image0086   Volg het pad langs de gracht (het water aan uw linkerhand). Bij een splitsing gaat u linksaf het grijze grindpad op. Zo’n 10 m verderop steekt u rechtdoor een kruising over. Ter oriëntatie: aan de overkant van de kruising staat rechts een groen paaltje met witte voetstap.Snel daarna (± 20 m) gaat u rechtsaf; een smal pad dat omhoog loopt over een dijk.

Langs de rand staan mooie plakkaten Haarmos, dat met dood hout en kleine varenplantjes miniatuurlandschapjes vormt. Wat verder van het pad staan Koningsvarens.

7   Volg het hooggelegen pad op de dijk. Bij een kruising gaat het pad rechtdoor naar beneden en dan loopt u tussen jonge beuken door. Loop rechtdoor tot het eind. U komt bij een brede zandweg. 

8   Hier gaat u linksaf. Volg de brede zandweg een stukje en ga dan bij het tweede pad linksaf. Dit is een smal pad dat omhoog loopt. Boven op de dijk komt u direct bij een vijfsprong. Neem hier linksaf het smalle pad naar beneden en loop dit helemaal uit. Bij de Y-sprong links aanhouden.

Hier staan inheemse eiken (Zomereik), herkenbaar aan het rond gelobde blad zonder steeltje.

Aan het eind van het pad komt u uit bij de oever van een lunetgracht. 

9   Ga rechtsaf, over het pad langs de gracht (het water aan uw linkerhand). Verderop het pad van rechts negeren. 

image01210   Bij een veelsprong houdt u het pad rechtdoor aan over de hoger gelegen dijk. Dit pad buigt even verderop naar links.

Rechts ziet u het afwateringskanaal van 's-Hertogenbosch naar Drongelen. Het Drongelens kanaal is tussen 1907 en 1911 gegraven, om het Bossche Broek te ontlasten bij wateroverlast. Het kanaal begint in het zuiden van ’s-Hertogenbosch, vlakbij het Wilhelminaplein (‘Heetmanplein’).

Aan de overzijde van het kanaal ligt de Gement, een laaggelegen polder met natuurgebied de Moerputten. Dit gebied werd in tijden van oorlog onder water gezet tot aan de hogere gronden van de Vughtse Heide en de Cromvoirtse dijk. Aan de linkerkant van het dijkpad ziet u weer een lunet met gracht. Het loont de moeite hier eens stil te staan en te luisteren naar de vele vogels die hier hun thuis hebben. 

11   Ongeveer 45 m na wit paaltje “32” (staat rechts in de berm) gaat u linksaf, het smalle pad naar beneden. Dan loopt u rechtdoor over het pad langs de lunetgracht (het water aan uw linkerhand). 

12   U komt uit op een geasfalteerd fietspad.

Recht voor u ziet u een replica van een wachttoren van het voormalige SS-concentratiekamp Vught, nu een nationaal monument. Het hoort bij het museum Nationaal Monument Kamp Vught, dat u kunt bezoeken. Raadpleeg www.nmkampvught.nl voor actuele bezoekersinformatie.

Een groot deel van het kampterrein wordt tegenwoordig in beslag genomen door de Penitentiaire Inrichting Vught, twee militaire kazernes en een Moluks woonoord (Lunetten).

13   Volg het geasfalteerde fietspad naar links totdat dit een bocht naar rechts maakt (bij wandelknooppunt 16).Verlaat hier het fietspad en ga linksaf het bospad op (een grijs grindpad).

Links ziet u weer een lunet. En er staan richtingbordjes langs het pad die voeren naar de Fusilladeplaats. Deze hoorde bij het voormalige SS-concentratiekamp.

Blijf het grindpad langs de lunetgracht volgen, tweemaal een pad naar rechts negeren. Het grindpad gaat via een dam een sloot over. Direct daarna bij de Y-splitsing rechtsaf en daarna nog eens rechtsaf. U wandelt onderlangs de wal, over een smal pad tussen de wal (links) en de lunetgracht (rechts). 

14   Op de Y-splitsing het pad naar rechts volgen (einde gracht). Bij de volgende splitsing het brede pad naar rechts nemen. Nu ziet u aan uw linkerhand weer een lunet met gracht. Blijf het pad langs het water volgen (dus links aanhouden). Het richtingbord 'Fusilladeplaats' op het kruispunt wijst ook naar links.

Links, aan de overkant van de gracht, is het houten kruis van de Fusilladeplaats hoog tussen de bomen zichtbaar. 

15   U komt uit op een grote open plek. Dit is de parkeerplaats van de Fusilladeplaats.

Links loopt door een ijzeren poort een brede grindweg naar het monument van de Fusilladeplaats. Op een gedenkwand staan de namen van 329 mannen die hier zijn gefusilleerd in 1944. Het monument is in 1947 onthuld door prinses Juliana. Het is vrij toegankelijk voor bezoekers.

Aan de overkant van de parkeerplaats staat een informatiepaneel over de Fusilladeplaats. Zo’n 10 m rechts daarvan staat een informatiepaneel over de Vughtse lunetten.

Volg het bospad rechts naast het informatiepaneel over de Vughtse lunetten, achter de rij paaltjes. Pad van links negeren. U heeft weer een lunet aan uw linkerhand. Het pad langs de gracht maakt een bocht naar links. 

16   Op de veelsprong (bij wandelknooppunt 17) gaat u rechtsaf. Volg het pad met aan de linkerhand weer een lunetgracht. Negeer zijpaden. 

17   Even verderop wandelt u door een beukenbos. Blijf het pad langs de gracht volgen.

Onder de grote bomen groeien geen planten of struiken, omdat de beuken al het licht afschermen. Zo beschermen de beuken ook hun eigen stam tegen direct zonlicht. Als de bast van de boom aan het felle zonlicht wordt blootgesteld, droogt die uit en zal de boom uiteindelijk doodgaan. 

image01818   Verder lopend langs de lunetgracht komt u bij een kleine zandvlakte.

Hier is zichtbaar dat de Vughtse Heide op een rug van dekzand ligt.

  

Blijf het pad langs het water volgen. Bij een kruising rechtdoor naar de parkeerplaats, het einde van de wandeling.

Vlak voor de parkeerplaats, bij de kruising, kunt u nog even rechtsaf gaan. U vindt daar rechts tussen de bomen (aan de Loonsebaan) een monument dat herinnert aan kolonel Thomson, een officier van de Koninklijke Marechaussee, directeur van de toenmalige VVV en gerespecteerd buurtbewoner. Hij nam het initiatief hier een waterbron te plaatsen om de dorst van de wandelaars te lessen. De buurtbewoners eren hem met dit in 1934 opgerichte monument. De oorspronkelijke plaquette hangt in het Museum der Koninklijke Marechaussee te Buren (Gld).

kol thomson sWanneer u het monument heeft bezocht kunt u vervolgens linksaf via het fietspad langs de Loonsebaan naar de parkeerplaats wandelen. Of u loopt terug via het paadje tussen de bomen, waar u vandaan kwam, en gaat dan op de kruising rechtsaf naar de parkeerplaats.

Langs de Loonsebaan groeit veel hulst. Dit komt omdat de vogels de bessen van deze planten in de woonwijk aan de overkant van de Loonsebaan gegeten hebben. In de vogelpoep zitten de zaden, die hier konden ontkiemen. 

19   De rondwandeling eindigt bij het informatiepaneel op de parkeerplaats aan de Loonsebaan.

 

Klik hier voor een print-versie van de wandeling.

VUGHT - februari 2015 Op het militaire oefenterrein Vughtse Heide worden momenteel bos- en natuurwerkzaamheden uitgevoerd.

Hiervoor wordt een klein deel van de bosgebieden gedund en bosranden uitgebreid. Rijksvastgoedbedrijf voert deze werkzaamheden uit om de natuurwaarden te verhogen, meer variatie in het bos te krijgen en de overgebleven bomen meer ruimte te geven om te groeien.