dscn0537Ligging: Laan van Seldensate / Assendelftseweg – Middelrode. Het landgoed wordt in het noordoosten begrensd door de Aa.
Omvang: 10 ha.
Toegankelijkheid: Vrij toegankelijk tussen zonsopgang en zonsondergang. Honden aan de lijn.
Eigenaar: Landgoed Seldensate is eigendom van de gemeente Sint-Michielsgestel.
Beheer: Gemeente Sint-Michielsgestel.

 

 

 

 

 

Fundamenten kasteel sGeschiedenis
In de Middeleeuwen was Seldensate een luxe buitenverblijf voor welgestelde mensen. Rond 1440 werd er een statig herenhuis op het landgoed gebouwd, dat door de eeuwen heen vaak van eigenaar is gewisseld. De verschillende eigenaren bouwden een poortwachtershuis, een stalling, een brouwerij en een stenen duiventoren. In 1890 werd het herenhuis afgebroken, waarna men er een ander huis bouwde, dat in 1959 wegens bouwvalligheid werd gesloopt. Nu zijn er alleen nog resten van het voormalige huis over: de in 2015 gerestaureerde toegangspoort met duiventoren, de eveneens in 2015 geconsolideerde fundamenten en de gracht.
Tevens is er groot onderhoud gepleegd aan de gracht en de overige watergangen, de paden zijn opgeknapt en er zijn rhododendronstruiken geplant. Ook de ijskelder kreeg van buiten een opknapbeurt.
Klik hier voor meer over de geschiedenis van landgoed Seldensate.

Fauna
Op het landgoed zijn o.a. de volgende vogels waargenomen: boomklever, boomkruiper, wielewaal, ransuil, staartmees, grote bonte specht, sijs, koperwiek, kramsvogel, spreeuw, kauw, kuifeend, wintertaling. In de duiventoren is een nestkast voor de kerkuil geplaatst.

Wandelroute

Klik hier voor een wandelroute over landgoed Seldensate.

Links
www.aaenmaas.nl

https://www.youtube.com/watch?v=jJ5CVvalvHU

Wandelen op landgoed Seldensate (ca. 2 km)
© IVN ’s-Hertogenbosch. In 2009 geschreven door Rien van Eck, november 2016 herzien door Sjan Janssen en Ferd Sauter.

Foto's: Sjan Janssen, Rien van Eck, Ben Meurs.

image009Het landgoed is vrij toegankelijk voor wandelaars, honden moeten aan de lijn. Fietsen is niet toegestaan. Alle paden zijn onverhard. Er is ooit een wandelroute met gele routepaaltjes uitgezet, maar deze wordt niet onderhouden door de huidige eigenaar van het landgoed, Gemeente Sint-Michielsgestel. Met onderstaande beschrijving volgt u deze paaltjesroute voor het grootste deel, hier en daar wijkt het wat af.

 

 

Start: hoek Assendelftseweg - Laan van Seldensate in Middelrode (5258 Berlicum)

 

Poortgebouw met duiventoren1. Bij de toegangspoort van het landgoed loopt u over de oprijlaan naar het poortgebouw met duiventoren van het voormalige kasteel Seldensate.

2. U loopt onder de boog van het poortgebouw door naar de binnenplaats en steekt de open plek schuin links over. Achter de picknicktafel neemt u het wandelpad tussen de oude kastanjes door. Het water is aan uw rechterhand.

 

 

Rechts liggen de gerestaureerde fundamenten van het kasteeltje, omgeven door een gracht. 

De geschiedenis van het landgoed gaat terug tot in de 14e eeuw. Het laatste kasteeltje dat hier heeft gestaan werd opgetrokken rond 1900. Vanaf 1920 werd het niet meer bewoond en daarna is het in verval geraakt en afgebroken.

image018Het parkbos om u heen is aangelegd in de Engelse landschapsstijl. Enkele zeer oude bomen getuigen nog van een rijk verleden. U vindt hier o.a. de Tamme Kastanje, Paardenkastanje (of Wilde Kastanje), Esdoorn, Beuk, Inlandse Eik (of Zomereik), Amerikaanse Eik, Berk en Linde. Tussen de bomen is vaak het eentonige geluid oe-oe-oe-oe van de holenduif te horen en ook vinken laten zich niet onbetuigd (hiep-hiep-hiep-hiep-hoeraaa!).

Doordat het landgoed lange tijd niet is onderhouden, verkeren het park en de meeste oude bomen in een minder florissante staat. De gemeente Sint-Michielsgestel wil het landgoed door herstelwerkzaamheden terugbrengen in de situatie zoals die rond 1900 was. Ook de Stichting Landschapsbeheer Aa-dal is hierin actief.

image002Na de tweede gekandelaberde beuk (kandelaberen is snoeien in de vorm van een kandelaar) aan uw linkerhand staat nog een fraaie Ginkgo, ofwel Japanse notenboom. Het zijn vier smalle, zeer hoge stammen bij elkaar. De Ginkgo kwam reeds in de oertijd voor. Men dacht dat deze uitgestorven was, totdat in oude Chinese tempel- en paleistuinen er enkele werden teruggevonden.

 

 

 

3. Steek via de houten brug het water over en volg het pad dat naar links buigt.

image014Op het veld recht voor u bevond zich vroeger de moestuin. Als u geluk heeft kunt u de felblauw gekleurde IJsvogel laag over de gracht zien scheren.

 

 

 

4. Bij de T-splitsing slaat u linksaf. Bij de volgende T-splitsing (vóór een boomgaard met jonge fruitbomen) gaat u rechtsaf en volgt het pad met een bocht naar links dwars door de boomgaard.

5. Bij de T-splitsing gaat u rechtsaf, een pad omzoomd met inlandse eiken.

Dit pad is een van de laatst overgebleven voetpaden vanuit de Meijerij naar 's-Hertogenbosch.

image005Zo kon men in vroeger tijden vanuit de omgeving van Veghel naar de Brabantse hoofdstad lopen. Eeuwenlang is het pad als zodanig op kaarten aangegeven. Vlakbij, links van u, raast nu het gemotoriseerde verkeer over de N279. Waterschap Aa en Maas plaatst hier in het najaar van 2016 een kade.

Naar rechts kijkend ziet u een restant van de oude hoogstamboomgaard, omringd door hagen van Beuk, Meidoorn en Sleedoorn. In het struikgewas vinden veel kleinere zangvogels een nestplaatsje, zoals Zwartkop, Fitis, Braamsluiper, Heggenmus en Tuinfluiter.
Langs het pad staat veel opschot van Braam, Vuilboom, Krentenboom, Lijsterbes, Els en Wilg.

In en bij de sloten kunnen we o.a. Hoornblad, Gele Lis, Bitterzoet en verschillende varens aantreffen, alsook Wederik en Kattenstaart. Als gevolg van noodzakelijke werkzaamheden aan de sloten en grachten kan het echter zijn dat er planten verdwenen zijn.

6. Volg het pad met een (bijna) haakse bocht naar rechts.

Links ligt een gedeelte van de rivier De Aa, welke door de normalisering in 1935 van de hoofdstroom werd afgesloten. Het meest linkse gedeelte heet Krommewiel en vormde aldoor de noordgrens van het landgoed. Waterpartijen, oevers en draslanden bezitten een zeer gevarieerde plantengroei, zoals Waterlelie, Grote egelskop, Engelwortel, Moerasandoorn, Watermunt, Pijptorkruid, Waterzuring, Berenklauw en Wilde Bertram. Waterhoentje, Blauwe reiger, Wilde eend en Dodaars komen er graag. Hoewel het water erg onder druk staat door agrarische vervuiling is het nog rijk een insecten en vissen. Vooral naar de rivierkant toe zijn veel struiken en bomen overwoekerd door ranken van Hop, Klimop en Kamperfoelie. Langs het pad staan ook Wilde framboos en Wilde kers.

7. Het pad maakt weer een haakse bocht naar rechts en loopt over een smalle ophoging tussen rivier en weiland.

image007De rivier De Aa laat bij hoge waterstand veel meststoffen achter op de oevers, waardoor er steeds meer grote brandnetels voorkomen en andere planten verdrongen worden. Hondsdraf, Hennepnetel, Stinkende Gouwe en Dagkoekoeksbloem komen nog talrijk voor. Langs het pad staan veel struiken van Meidoorn en Hazelaar. Enorme populieren hebben zwaar te lijden van hun ouderdom en kunnen menige storm nauwelijks aan. Mogelijk is de Gemeente genoodzaakt ze te verwijderen voor de veiligheid van de wandelaar. Vanaf zo'n hoge zit bespiedt de Torenvalk de omgeving. In de winter zwemmen in de rivier de Wintertaling en Kuifeend en zij komen met de Spreeuw, Kauw, Koperwiek en Kramsvogel voedsel zoeken op het weiland. Dit weiland rechts van u is in gebruik gegeven aan een veehouder, die verplicht is het grasland slechts met mate te bemesten, om zo tussen het gras meer planten terug te krijgen. In het midden van het weiland ligt een heringerichte drinkpoel, omgeven door een struweel waarin o.a. Kornoelje, Kardinaalsmuts en Gelderse Roos voorkomen.

Mogelijk wordt dit pad in de nabije toekomst (v.a. najaar 2016) wat verlegd. Het rechte stuk van de Aa wordt hier door het Waterschap gedempt en in het Aa-dal ernaast komt een meanderende beek er voor in de plaats. In dat beekdal zullen dan ook nieuwe wandelpaden worden aangelegd.

8. Op de hoek van het weiland gaat u het eerste pad rechtsaf.

Op dit stuk groeien in de herfst volop paddenstoelen en ’s winters willen mossen er graag gezien worden. Paddenstoelen en mossen zijn zelfs voor een kenner moeilijk op naam te brengen. Hun levenswijze (sporenplant) is omgeven door geheimzinnigheid en deze twee soorten “lagere planten” tonen hun bloei als de andere hogere plantensoorten (zaadplanten) al aan de rustperiode begonnen zijn.
In dit deel van Seldensate zijn de Grote Bonte Specht en de Boomkruiper regelmatig te horen. Zij houden van oud timmer- en peutergeboomte. Ook groepjes Kauw, Kraai en Ekster zitten vaak in de bomenrij te rusten.

image015

 

9. Bij de T-splitsing gaat u vóór de boomgaard met jonge fruitbomen linksaf.

10. Bij de volgende T-splitsing slaat u linksaf. U loopt het parkbos in tot aan de driesprong.

Recht voor u ligt een zeer steile heuvel tussen de bomen. Het is een van de laatste ijskelders in Nederland, rond 1900 gebouwd op de plaats waar een boerenhoeve gestaan heeft. In de winter zaagde het huispersoneel van de kasteelbewoners grote blokken ijs uit de grachten, die werden opgeslagen in deze natuurlijke koelkast. Vanwege de constante lage temperatuur in de ijskelder konden ijsblokken tot ver in de zomer goed bewaard blijven. Vandaag de dag kan deze kelder niet meer worden betreden en is nu een rustplaats voor vleermuizen. Opvallend in de nabijheid van de ijskelder is de aanwezigheid van pollen Chinees riet. Tussen de takken laat de Ransuil zich wel eens zien, maar de Kerkuil en Bosuil laten zich niet meer waarnemen. Voor de Kerkuil was in de toren van het poortgebouw een kunstnest geplaatst, maar dit is onbewoond gebleven.
In het voorjaar klinkt hier alom de opvallende roep van de Boomklever en zelfs de Wielewaal en Koekoek doen van zich spreken. Uiteraard zijn de oude bomen een lustoord voor de vele peutergrage Mezen. Vooral in de koude tijd van het jaar zwerven ook Staartmezen en Sijsjes door de Elzen en Berken.

11. Bij de driesprong gaat u rechtsaf.

Kon u niet de heuvel op omdat die te steil was? Dan kunt u het nu misschien nog via het eerste paadje links proberen, dat is veel minder steil. Keer bovenaan om en daal via hetzelfde pad de heuvel weer af. Op het hoofdpad gaat u nu linksaf. Rechts staat een oude Tamme Kastanje en links een bankje aan de gracht.

12. U volgt het pad met een bocht naar links en wandelt over een houten bruggetje rechtdoor.

Hier is goed te zien hoe verschillend de boomaanplant kan uitgroeien. Het beukenbosje rechts is kenmerkend open en bloot, de stammen glad en de bodem kaal. Daarentegen heeft het eikenbosje aan de overkant van de oprijlaan een dichte struiklaag met op de bodem vooral Klimop. De stammen zijn diep gegroefd en er is een dikke strooisellaag. Hierin komen vele soorten opruimers voor van slakken, pissebedden, kevers, wormen, duizendpoten, muizen en paddenstoelen tot en met de minder zichtbare schimmels, bacteriën, friemelpoters en sluipkruipers. Deze onmisbare afvalopruimers en afbrekers van de natuur zijn weer het lievelingskostje van muizen, egels, wezels en talloze vogels. En die op hun beurt …

Amerikaanse vogelkers Ben MeursTussen de struiken van Vlier, Esdoorn en Krentenboom treffen we ook Wilde Kers, Aalbes, Aardbei en Framboos aan. De bosplaaggeest Amerikaanse Vogelkers wordt elk jaar verwijderd om te voorkomen dat deze sterk woekerende exoot de inheemse planten verdringt. Amerikaanse Vogelkers wordt om die reden ook wel bospest genoemd.

 

 

 

13. Bij de kruising met de oprijlaan wandelt u rechtdoor. Neem het eerste paadje rechtsaf en ga op het geasfalteerde fietspad (Gewadsepad) linksaf.

image011

 

U staat nu op de brug, net buiten het landgoed, en heeft vanaf hier een mooi uitzicht over de Aa en de directe omgeving. Een ‘Gewad’ is een doorwaadbare plaats in de rivier. In de zomer zijn de oevers van de rivier bedekt met Groot Hoefblad. Zoals vermeld onder punt 7 wordt dit rechte stuk van de Aa in de nabije toekomst gedempt en komt er een meanderende beek voor in de plaats.

 

 

 

14. Keer om en ga langs dezelfde weg weer terug naar het landgoed, dus vanaf de brug direct rechtsaf het pad in. Kies vervolgens het pad rechtdoor.

Fundamenten kasteel sU passeert de duiventoren aan uw linkerhand. Loop nog 50 m verder rechtdoor tot aan het infobord over de ruïne Seldensate. U vindt hier de gerestaureerde fundamenten van het kasteeltje, waar u op eigen risico een kijkje kunt nemen. Let er daarbij op dat u geen schade toebrengt aan bebouwing, planten en dieren.

 

 

 

15. Daarna keert u om over hetzelfde pad langs de Aa; het eerste pad rechts tussen twee hulststruiken voert u weer naar het poortgebouw. Loop onder de boog van het poortgebouw door en over de oprijlaan weer terug naar de toegangspoort.

Dit is het eindpunt van de rondwandeling over landgoed Seldensate.

Wij hopen dat u er van heeft genoten en dat u graag nog eens terugkomt. Want deze bijzondere plaats (‘seldene zate’) en het Aa-dal ernaast beloven in de toekomst alleen nog maar mooier worden. 

 

Klik hier voor een printversie van de wandeling.

seldensate na 1890Landgoed Seldensate is eigendom van de Gemeente Sint-Michielsgestel. In 1971 werd het zeer verwaarloosde park met ruïnes door koop overgenomen van de familie Laman Trip. De geschiedenis van Seldensate gaat ver terug in de tijd tot ergens in de veertiende eeuw. Met meer dan waarschijnlijkheid is het landgoed gesticht door een gefortuneerde stedeling uit ’s-Hertogenbosch, bedoeld als zomerbuitenhuis en als zodanig in gebruik gebleven.

 

Verval en herstel

In zijn soort is Seldensate vergelijkbaar met het huidige landgoed De Wamberg, ten noorden van Berlicum. Van de andere buitenhuizen langs de Aa is niets over gebleven. Archiefstukken tonen aan dat Seldensate bestond uit een hoofdgebouw, omringd door grachten met ophaalbrug en poortgebouwen, benevens parktuinen, boomgaard en kwekerijen, alsmede boerderijen met bouw en weiland, tezamen gelegen langs de rivier de Aa onder Middelrode en omgeven door moeras en draslanden. In omvang en uiterlijk is het eeuwenlang nauwelijks veranderd. Archiefspeurwerk heeft ook duidelijk gemaakt dat Seldensate zeer vaak van eigenaar gewisseld is en lang niet altijd werd bewoond. Aan onderhoud en herstel is geen geld besteed en er is altijd sprake geweest van stelselmatige achteruitgang. Slechts tijdens de laatste eeuwwisseling kende Seldensate een korte periode van bloei. Eigenaar bouwkundige Bosch liet het kasteel nagenoeg helemaal afbreken en gemoderniseerd wederopbouwen. Naast kasteel kregen ook het park, de tuinen en de overige gebouwen een grote opknapbeurt. Het heeft niet mogen baten. De genadeslag werd het landgoed toegebracht in 1935, toen de slingerende rivier de Aa werd genormaliseerd, om zo aan de voortdurende wateroverlast een einde te maken. Als gevolg van de grondwaterpeildaling zakte het kasteel langzaam maar zeker door zijn houten fundering. Het kasteel werd nbewoonbaar en het verval greep zeer snel om zich heen. Na de oorlog was er slechts een leeggeroofde ruïne overgebleven. Vanwege instortingsgevaar werden de gebouwen gesloopt of afgeschermd. Als in de jaren zeventig de Gemeente Berlicum (thans Sint-Michielsgestel) het landgoed aankoopt, is er alleen nog maar sprake van ‘vergane glorie’. Na de grote snoeibeurt van het parkbos en na restauratie van het poortgebouw in 1980 is het landgoed bestemd als wandelgebied en vluchtplaats voor plant en dier. In 2015 werd de toegangspoort en het duifhuis gerestaureerd en de ruïnes van de fundamenten van het kasteel geconsolideerd. 

Helaas is Seldensate omgeven door grote agrarische bedrijvigheid en ligt het vlakbij een drukke verkeersader, beide zijn voor behoud van cultuur en natuur niet bevorderlijk. 

Anderzijds wordt gewerkt aan het natuurherstel van het 'Dynamisch Beekdal' van de Aa. Voor meer informatiehierover klik hier.

Don't have an account yet? Register Now!

Sign in to your account