week 35 houtoogst 1

In de bosgebieden in het natuurgebied Engelenstede van de gemeente Sint-Michielsgestel gaan we dit najaar een dunning uitvoeren; een aantal bomen worden gekapt en uit het bos gehaald. Deze dunning is onderdeel van het reguliere beheer van de gemeente Sint-Michielsgestel. De werkzaamheden worden door Bosgroep Zuid Nederland, die de bossen namens de gemeente beheert, voorbereid. Een aannemer voert de dunning uit.

Gemeente Sint-Michielsgestel stimuleert gevarieerde bosontwikkeling

De gemeente streeft naar een gevarieerder bos met meer afwisseling en natuurwaarde. Daarvoor passen we in onze bossen geïntegreerd bosbeheer toe. Met deze aanpak streven we naar een combinatie van natuur, recreatie en houtproductie. Naast integratie van functies maken we zo zoveel mogelijk gebruik van de natuurlijke processen in het bos. Door middel van het uitdunnen van bomen geven we sturing aan de bosontwikkeling. Uitdunnen betekent dat we bomen weghalen om de overige bomen in het bos meer groeiruimte te geven. Hierdoor groeien de overgebleven bomen uit tot mooie, dikke en gezonde bomen. De weg te halen bomen zijn reeds gemarkeerd met oranje stippen of strepen.

In de meer monotone delen van de bossen gaan we ook een aantal open plekken maken. Op deze plaatsen kunnen vervolgens kruiden en struiken groeien waardoor we de variatie en natuurwaarde in het bos vergroten. Ook hebben bomen hier de kans zich te verjongen. Op den duur groeien de jonge boompjes uit tot volwassen bomen, waardoor de open plek weer dichtgroeit.

De werkzaamheden

De werkzaamheden voert de aannemer uit met een harvester. Het vrijkomende hout wordt verkocht en de opbrengsten worden weer gebruikt voor het gemeentelijke bos- en natuurbeheer. We starten met de houtoogst in september. Tijdens de werkzaamheden werken we volgens de gedragscode bosbeheer; voorafgaand aan de dunning inventariseren we het bosgebied op de aanwezigheid van beschermde flora en fauna en deze ontzien we daarna bij de werkzaamheden.

Informatie

Tijdens de uitvoering van de werkzaamheden zullen we ter plekke informatie ophangen om u als bezoeker te informeren. Tijdens de werkzaamheden proberen we uiteraard de overlast tot een minimum te beperken. Desondanks is het onvermijdelijk dat bezoekers aan het bosgebied overlast ondervinden. Mogelijk zijn paden tijdens de werkzaamheden moeilijker begaanbaar en kunnen paden tijdelijk afgesloten worden. Wij vragen uw begrip hiervoor. Na afloop van de werkzaamheden worden alle paden weer vrij gegeven en worden de paden hersteld.

Uit de Nieuwsbrief Gemeente Sint-Michielsgestel, 29 augustus 2017

grove dennen en heide sLigging:het recreatiegebied Engelenstede ligt tien kilometer ten oosten van ‘s-Hertogenbosch, tussen Rosmalen, Berlicum en Vinkel.
Omvang:ongeveer 80 ha
Toegankelijkheid: op de paden. Hionden aan de lijn.
Eigenaar:deels stadsgewest 's-Hertogenbosch
Beheer: stadsgewest 's-Hertogenbosch.

 





Geschiedenis
De Engelenstede dankt haar naam aan de Boerenhoeve, die in 1760 in het noordelijke gedeelte stond. De eigenaar, de heer van Engelen, had aan de zijkant van zijn boerderij een engel ingemetseld.
Omstreeks 1911 is de familie Hunink een belangrijk eigenaar in het gebied geworden.
Engelenstede is een restant van een heidegebied met vennen, dat in natte perioden plaatselijk erg drassig is. Om het overtollig water af te voeren, werd de Wetering gegraven. andschappelijk gezien valt het gebied onder de jonge ontginningen, omdat de omgeving pas rond de eeuwwisseling werd ontgonnen. De Wetering mondt in ‘s-Hertogenbosch uit in het riviertje de Aa. Het bos is aangeplant voor de mijnbouw: stuthout voor de kolenmijnen in Limburg.
natte gedeelte sTijdens de Tweede Wereldoorlog werd een groot deel van het bos omgehakt. Eerst door de Duitsers en later ook door de Engelsen, die in het gebied waren gelegerd. Na de oorlog is een groot deel herplant, ook weer met naaldhout. Het Stadsgewest ‘s-Hertogenbosch heeft erin 1980 bos- en landbouwgronden aangekocht voor de regionale open luchtrecreatie. Voor de recreatieve inrichting zijn landbouwgronden bebost, open plekken gemaakt in het bestaande bos, wandel- en ruiterpaden aangelegd en is de waterplas in het zuiden gegraven.


DSC 17713 Infobord Engelestede

 

Wandeling

Het IVN heeft een 'ommetje' uitgezet in dit natuurgebied.
Deze wandeling loopt gedeeltelijk via de blauwe, gele en rode route en is ongeveer vier kilometer lang.
Het startpunt is het informatiebord bij de centrale parkeerplaats aan Kaathoven.
Download hier de routebeschrijving.

 

 

 

 

 

altWaarschuwing: Ga met broeierig zomerweer niet wandelen in Engelenstede! Het wemelt er namelijk van de Regendazen.
De Regendaas (Haematopota pluvialis) is een tweevleugelig insect dat zich vooral vertoont bij vochtig, warm weer. Zijn er voldoende koeien en paarden in de buurt, dan vallen ze die lastig met hun venijnige steken.
Maar in Engelenstede vielen ze, bij gebrek aan beter, mij aan. En niet zo'n beetje. Honderden gulzige Regendazen stortten zich op mij en staken door mijn T-shirt heen. Een regendaas komt, las ik later in de literatuur, af op transpiratiegeur, landt op zijn slachtoffer en steekt meteen. Het wijfje zuigt bloed.
Heftig zwaaiend met mijn geopende paraplu (wat het alleen nog maar erger leek te maken) baande ik mij een weg naar de parkeerplaats en ging in de auto zitten. Van het verder toch zo aantrekkelijke Engelenstede had ik niet veel gezien...
En nog steeds is het net of er iets op mijn rug jeukt!

Niet iedereen zal last hebben van het steken van de Regendaas, maar als je allergisch bent voor insectenbeten kun je beter niet in vochtige bos- en weidegebieden komen als het broeierig weer is.

Klik hier voor meer informatie over de Regendaas.

 

 

DSC 17723 Schuilhut vierkantHet recreatiegebied Engelenstede bestrijkt een gebied van ongeveer 80 hectare en ligt 10 kilometer ten oosten van ‘s-Hertogenbosch, tussen Rosmalen, Berlicum en Vinkel.

Het is een restant van een heidegebied met vennen, dat in natte perioden plaatselijk erg drassig is. Om het overtollige water af te voeren, werd de Grote Wetering gegraven. Deze waterloop mondt in ‘s-Hertogenbosch uit in het riviertje de Aa. Landschappelijk gezien valt het gebied onder de jonge ontginningen, omdat de omgeving pas in het begin van de 20e eeuw werd ontgonnen. Het bos is aangeplant voor de mijnbouw: stuthout voor de kolenmijnen in Limburg. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd een groot deel van het bos omgehakt. Eerst door de Duitsers en later ook door de Engelsen, die in het gebied waren gelegerd. Na de oorlog is een groot deel herbeplant, ook weer met naaldhout. 

De Engelenstede dankt haar naam aan de boerenhoeve, die in 1760 in het noordelijke gedeelte stond. De eigenaar, de heer van Engelen, had aan de zijkant van zijn boerderij een engel ingemetseld. Omstreeks 1911 is de familie Hunink een belangrijk eigenaar in het gebied geworden. Het Stadsgewest ‘s-Hertogenbosch heeft er in 1980 bos- en landbouwgronden aangekocht voor de regionale openluchtrecreatie en zijn landbouwgronden bebost, open plekken gemaakt in het bestaande bos, wandel- en ruiterpaden aangelegd en is de waterplas in het zuiden gegraven.

Startpunt van deze wandeling: centrale parkeerplaats aan Kaathoven

Vanuit ’s-Hertogenbosch/Rosmalen rijdt u richting Berlicum (Berlicumseweg). Op Wamberg linksaf. Rechtdoor op Loofaert en Hooghei. Op de kruising bij restaurant-partycentrum ’De Hooghei’ rechtdoor (Kaathoven). Ongeveer 500 m verderop rechts is de centrale parkeerplaats.

11. Verlaat de parkeerplaats via het zandpad in de rechterbovenhoek (voorbij de fietsenstalling van enkele rijen houten dwarsbalken). Recht voor u ligt een grote recreatieweide. Rechts staat een informatiebord van het recreatiegebied ‘Engelenstede’.

Kies het pad dat schuin linksaf de weide op gaat. Houdt de bosrand aan uw linkerhand.
Wanneer er niet is gemaaid, kunnen op deze voormalige akker, behalve gewone paardenbloem en boterbloem, typische weideplanten te vinden zijn, zoals ooievaarsbek, kleine klaver, wondklaver, akkerviooltje, vergeet-mij-niet-je, ereprijs en reigersbek.

22. Aan het einde slaat u linksaf. 

U komt op een laantje met gemengde aanplant. Onder meer de lijsterbes, berk, tamme kastanje, meidoorn, jonge beuk en krentenboom zijn er te vinden. Kijk eens aan de onderkant van de bladeren van de inlandse eik, misschien treft u wel een galappel aan. Ook de esp (tril- of ratelpopulier) is hier te vinden. In Brabant wordt die ook wel ‘bibberbumke’ genoemd. De bladeren staan op een afgeplatte steel, waardoor ze bij het geringste zuchtje wind ‘bibberen’. Het hout van de populier is wit en kan gemakkelijk worden gekloofd voor bijvoorbeeld de productie van lucifers. Vroeger werden er vooral klompen van gemaakt.

3. Jonge heideplantjes3. Bij de kruising met het ruiterpad gaat u rechtsaf. Wandel vervolgens rechtdoor op de kruising met het graspad en ook rechtdoor op de kruising met het fietspad. U komt uit op een vrij open terrein met enkele solitaire grove dennen

Daaraan is te zien dat u zich bevindt in het oudere gedeelte van Engelenstede. De grove den werd gebruikt als stutpaal in de mijnbouw. Let u op de jonge heideplantjes die tussen het gras proberen terug te komen, nu hier het bos is gekapt.

44. Aan het begin van het open terrein houdt u links aan op de Y-splitsing (vlak voor de hoge den) en bij de volgende splitsing gaat u rechtsaf.

 

 

 

 6. Amerikaanse eik en 7. Open plek5. Steek de open plek rechtdoor over en vervolg het pad rechtdoor. 

Aan de begroeiing is goed te zien dat het hier vochtig is. Te vinden zijn o.a. rus, riet, gagel, dopheide en wespenorchis. Vroeger heette dit deel ‘Westbroek’. ‘Broek’ betekent ‘vochtig land’.

6. Op de kruising met het mountainbike-pad gaat u rechtdoor. Volg het pad met een bocht mee naar links. 

U wandelt langs Amerikaanse eiken. Deze bomen werden aangeplant omdat ze snel groeien. De Amerikaanse eik heeft grote puntige bladeren, die in de herfst prachtig verkleuren. Het nadeel is echter dat dit blad erg moeilijk verteert en daarom de bodem verstikt. Het hout van deze eik wordt onder meer voor meubels gebruikt. De eikels worden, in tegenstelling tot de eikels van de inlandse eik, minder graag gegeten door vogels en zoogdieren, omdat op de top een scherp puntje zit.

7. De open plek steekt u rechtdoor over en aan de overkant (bij het rode paaltje) gaat u rechtdoor.

8. Bij de open grasstrook slaat u voor de waterplas rechtsaf (volg de rode paaltjes).

 

8

Deze plas werd uitgegraven om kikkers, padden en salamanders in het gebied terug te krijgen. De oevers hebben een grote rietkraag, waar wilgenroosje en helmkruid tussen groeien. In het water schittert de waterlelie. Aan de overzijde van de waterplas ziet u de toppen van een lariksbos. De lariks is de enige naaldboom die in de winter zijn naalden verliest en een herfstkleur krijgt. De kale takken met kegeltjes zijn zeer decoratief.

U koerst min of meer rechtdoor over het open grasveld en passeert daarna aan uw linkerhand nog een kleine poel. Op de kruising gaat u rechtdoor.

9.1 Gagel9. Bij de eerste splitsing (nog vóór het bankje) gaat u linksaf. Volg het slingerende pad langs een waterloop. Negeer zijpaadjes. 

Hier is ook weer gagel te vinden. Deze plant wordt ook wel vlooienkruid genoemd. Vroeger stopte men gagel in stromatrassen om vlooien en luizen tegen te gaan. Het is een sterk geurende struik en behoort tot een zeer oude plantenfamilie. Ook vindt u hier lisdodde (‘sigaar’), jonge struikheide, dopheide, berk, den, braam, koninginnekruid (of leverkruid) en koningsvaren. Deze varen staat op de lijst van wettelijk beschermde planten in Nederland.

10. U loopt met een slinger het bos weer in. Op de kruising gaat u rechtdoor.

 

10. ReuzenzilversparHier is de reuzenzilverspar te vinden (Abiës Grandis). De naalden van deze spar zijn plat, glanzend groen bovenop en grijs aan de onderzijde. Bij kneuzing ruiken ze sterk naar citrusvruchten (sinaasappel). De takken hangen laag, dus u kunt gerust eens enkele naalden proberen.

11. Bij de splitsing houdt u links aan. Het pad voegt samen met een ruiterpad en gaat rechtdoor. 

 

11. SchuilhutOp de kruising met de rood/witte hekjes slaat u linksaf en na ca. 5m weer rechtsaf (zandpad). U komt uit bij het open recreatieveld met recht voor u een ‘schuilhut’.
De betonnen en stalen elementen zijn geplaatst vanwege hun stedelijk karakter. U dient dan te weten dat dit recreatiegebied een onderdeel vormt van Stadsgewestpark ‘s-Hertogenbosch. In deze naam zitten opgesloten de begrippen ‘stad’ en ‘park’, vandaar. De schuilhut is zo’n stedelijk element, maar lijkt toch ook op een hooimijt.

 

 

12. U gaat nog voor de schuilhut linksaf, over de zandspeelplaats en passeert de heuvel met picknicktafel (aan uw rechterhand). Koers rechtdoor over het halfopen veldje (bij het rode paaltje). Even later voegt het pad samen met het fietspad. Ga linksaf.

1313. Sla bij de kruising met houten slagboom rechtsaf. Loop rechtdoor tot de Y-splitsing en houdt hier links aan (rode route). U komt uit op een open gedeelte.

De heide dreigt hier overwoekerd te worden door gras. Het pijpenstrootje probeert de overhand te krijgen.

 

 

1414. Volg het mountainbike-pad rechtdoor. Dit pad gaat vlak voor de asfaltweg met een bocht naar links. Bij de splitsing houdt u rechts aan en koerst u feitelijk rechtdoor over het pad dat evenwijdig loopt aan de asfaltweg (rechts van u). Ook bij de volgende splitsing rechts aanhouden. U loopt rechtdoor tot voorbij het houten hekje en komt dan uit bij de asfaltweg. (Links van u ligt de grote asfaltkruising met daarachter restaurant-partycentrum ‘De Hooghei’).

 

15. Steek de asfaltweg (Kaathoven) voorzichtig over. Let op! Er wordt hier vaak hard gereden. Loop langs de picknicktafel het bos in.

 

15. Hoge dennenbomenHier zijn verschillende soorten varens en mossen te vinden: een teken dat de grond vochtig is.
Het is de moeite waard om even op de verschillende soorten vogels te letten. Misschien hoort en ziet u een specht, vink, mees, gaai of houtduif. En als u geluk heeft ook een sperwer. Deze roofvogel leeft in bos(jes), maar jagen doet hij ook wel langs bosranden en in open gebieden. 
Naast loofbomen ziet u verderop in het bos ook hoge dennenbomen. De grove den (pijnboom) is boven aan de stam roodbruin en heeft bolle dennenappels. De naalden zijn 5cm lang. De zwarte den (Oostenrijkse den) is zeer winterhard en dankt zijn naam aan de zwarte schors. De kegels zijn 8cm lang en de naalden 9cm. Eekhoorns zijn dol op de zaden. Misschien vindt u wel enkele afgeknaagde kegels.

 

1616. Volg het bospad, dat parallel loopt aan de asfaltweg links van u. Op de splitsing houdt u rechts aan. Ga op de kruising linksaf en op de volgende kruising rechtdoor. Op de Y-splitsing houdt u links aan. Op het fietspad slaat u linksaf en loopt u rechtdoor naar de parkeerplaats (aan de Werststeeg).

17. Ga links van de picknicktafel en het informatiebord het bos in (hopelijk staat dat er weer, want de laatste keer dat ik hier kwam was het bord helaas gesloopt door vandalen). 

Op het open veld slaat u rechtsaf en in de bocht-naar-rechts gaat u linksaf het bospad op. Op de kruising loopt u rechtdoor.
17. Aangevreten paddenstoelenLangs dit bospad zijn, vooral in de herfst, veel paddenstoelen te bewonderen. Aangevreten paddenstoelen verraden de aanwezigheid van kleine bosdieren, zoals slakken, kevers, muizen, konijnen en eekhoorns. 
Het hoge gras dat u ziet, is bochtige smele. Dat heet zo vanwege de gekronkelde aarsteeltjes. Het is een grassoort dat veel op droge zandgrond en op heide voorkomt.

18. U wandelt steeds maar rechtdoor, tot aan de open picknickplaats en de asfaltweg (Kaathoven). Steek deze gevaarlijke weg voorzichtig over bij de slagboom.

1919. Op de T-splitsing slaat u linksaf. Volg het zandpad dat evenwijdig loopt aan de asfaltweg links van u. Via een klein bos arriveert u bij de grote recreatieweide en de centrale parkeerplaats, het eindpunt van deze rondwandeling. Wij hopen dat u ervan heeft genoten.

 

 

Download hier de prinversie.


© IVN ’s-Hertogenbosch- door Rien van Eck (2008), bewerking en foto’s: Sjan Janssen (sept. 2016)